|
Gümüşdüğme
(Tanacetum
parthenium
- Chrysanthenum parthenium), 20-60 cm yükseklikte,
kuvvetli kokulu ve otsu bir bitkidir. Yaprakları
parçalı, parçalar seyrek ve tüylü olup; kapitulumlar dalların
ucunda 5-30 çiçekli kümeler halinde toplanmıştır. Kapitulumlar
13-22 mm çapında, kenardaki çiçekler dil biçiminde ve beyaz,
ortadakiler tüp şeklinde ve sarı renklidir.
Anavatanı Güneybatı
Avrupa olup, Amerika’ya bir süs bitkisi olarak götürülmüştür.
Ticari olarak üretimi Japonya, Afrika ve Avrupa’ da
yapılmaktadır. Türkiye’ de ise yabani olarak Trakya, Kuzey ve
Doğu Anadolu’da yetişmektedir.
Bitkinin tedavi amaçlı
kullanımı Eski Yunan ve Romalı’ lara kadar uzanmaktaysa da, bu
bitkiye karşı modern ilgi 1980’ lerde başlamıştır. Eski Yunan ve
Romalı’lar, Yunanlı Hekim
Dioscorides’in
kayıtlarına göre bu bitkinin sap, yaprak ve çiçeklerini,
ateş düşürücü,
baş
ağrıları ve bunlara eşlik
eden bulantı,
depresyon gibi semptomlara, mide ağrıları
ile düzensiz adet görmeye karşı
kullanmaktaydılar.
1980’ lerin başında bitkinin taze yaprakları
bazı Avrupa ülkelerinde migren’
e karşı (Günde 2-3 taze
yaprak ekmek içine konularak veya bal ile ezilerek yemek
suretiyle) kullanılmaya
başlanınca, bazı üniversiteler ve klinikler bir dizi
araştırmaya başladılar. 1980’lerin başlarından itibaren yapılan
bu bilimsel araştırmalar
migrene karşı pozitif sonuçlar verince
Gümüşdüğme
binlerce yıldan sonra tekrar ilgi çekti.
Gümüşdüğme
bitkisinin etken maddesi olan
parthenolid’
lerin, ağrıyı ileten
prostoglandin’
leri ve migreni tetiklediğine inanılan
serotonin
hormonunun üretimini engellediği,
kılcal damarlarda platelet (kanın
pıhtılaşmasını sağlayan küçük hücreler)
oluşumunu azalttığı bu araştırmalar neticesinde bulunmuştur.
Yapılan
çalışmalar Gümüşdüğme’
nin
migren’ in sıklığını ve şiddetini
azaltabildiğini
göstermektedir. Ek olarak migren’ e eşlik eden bulantı, baş
dönmesi ve depresyon gibi semptomlarda da bir azalma
gözlenmiştir. (23/7/1988
The Lancet- British Medical Journal; J.J. Murphy,S.Hepinstall,
J.R.A. Mitchell of the
Department of Medicine, University Hospital, Nottingham, England).
Gümüşdüğme’
nin migren’ e karşı etkisini hissedebilmek için birkaç ay (1-2
ay) düzenli kullanımı büyük önem taşımaktadır.
Yakın
zamanda İngiltere’ de yapılan bir araştırmada ise
Gümüşdüğme’
nin içeriğinde temel
yağlar,
flavonoid
glikozitler,
pinen türevleri
ve kostik
asit’ e ilave olarak yeni
bir
flavonol olan ve
tanetin
adı verilen anti-inflammatuar (anti-inflammatory)
etkili bir madde bulunmuştur. Bu etkisinden dolayı söz konusu
bitki İngiltere’ de
romatoid artrit
veya
artrit (Arthiritis-mafsal-eklem
iltihabı) tedavisinde de kullanılmaya başlanmıştır. (Bu
çalışma Phytochemistry
dergisinin Ocak 1995 baskısında yayımlanmıştır.)
UYARILAR:
Gümüşdüğme’ nin tavsiye edilen
dozlarda bir yan etkisi yoktur ancak yüksek dozlarda çok uzun
süreli olarak kullanılırsa bazı alerjik reaksiyonlar ve mide
rahatsızlığı olanlarda tahrişler görülebilir. Hamileler, emziren
anneler ve çocukların kullanmamaları tavsiye edilmektedir.
Ayrıca herhangi bir kan inceltici ilaçla (warfarin, heparin
gibi) kullanılmaması önerilmektedir.
Gümüşdüğme
Ekstresi; bitkinin
yapraklarından ekstre edilmiş olup, % 0,9
parthenolid
içermektedir. Gıda takviyesi olarak; tercihen yemeklerle beraber
veya tok karına günde 1-6 kez 1 kapsül alınabilir.
|